Kosztorysowanie w budownictwie
Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa - Departament Systemów Ekonomicznych
Ministerstwo Finansów - Departament Cen
Instytut Organizacji, Zarządzania i Ekonomiki Przemysłu Budowlanego
Warszawa 1989


I. ZARZĄDZENIE NR 21 MINISTRA GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I BUDOWNICTWA Z DNIA 7 GRUDNIA 1968 R. W SPRAWIE METOD KOSZTORYSOWANIA OBIEKTÓW I ROBÓT BUDOWLANYCH /Dziennik Urzędowy MG PIS nr 3 poz.10/

Na podstawie art.12 ust. 2 ustawy z dnia 26 lutego 1962 r. o cenach /Dz.U. z 1988 r. nr 27, poz.195/ zarządza się, co następuje:

§ 1

  1. Ustala się metody kosztorysowania obiektów i robót budowlanych, określone w załączniku (Załącznik stanowi odrębne wydawnictwo MGP1B i Jest do nabycia* w Ośrodku Wydawniazym Instytutu "0RG3UD", ul. Racjonalizacji 6/8 02-673 Warszawa, tel. 43-34-71) do zarządzenia, zwane dalej "metodami kosztorysowania".
  2. Metody kosztorysowania stosuje się przy sporządzaniu kosztorysów obiektów i robót budowlanych przez wszystkie Jednostki gospodarcze.


§ 2

Metod kosztorysowania nie stosuje się przy sporządzaniu kosztorysów:

  1. inwestycji - na etapie opracowywania założeń techniczno-ekonomicznych /ZTE/,
  2. prac rozruchowych,
  3. robót wykonywanych w ramach eksportu budownictwa,
  4. prac geodezyjnych i kartograficznych,
  5. wiertniczych robót poszukiwawczych,
  6. górniczych robót dołowych,
  7. montaż maszyn i urządzeń wykonywanego przez ich producentów.


§ 3

Kosztorysy sporządzone i uzgodnione przed wejściem w życie zarządzenia nie wymagają zmian, chyba że zainteresowane strony umówią się Inaczej.

§ 4

Tracą moc:

  1. zarządzenie nr 21 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 12 listopada 1964 r. w sprawie metody kosztorysowania robót budowlanych i montażowych oraz remontów budowlanych /Dz. Urz. MB1MB z 1989 r. nr 1, poz.1 i nr 2 poz.5 oraz Oz. Urz. HBGPiK z 1987 r. nr 1, poz.1/,
  2. zarządzania nr 10/84 Ministra do Spraw Can z dnia 20 sierpnia 1984 r. w sprawia zasad kosztorysowania obiektów i robót budowlanych /Dz. Urz. Can nr 6, oaz.27/.


§ 5

Zarządzanie wchodzi w życia z dniem 1 stycznia 1989 r.

W porozumieniu:

MINISTER FINANSÓW - wz. Sekretarz Stanu Wincenty Lewandowski

MINISTER Bogumił Ferensztajn


II. NOWE METODY KOSZTORYSOWANIA OBIEKTÓW I ROBOT BUDOWLANYCH /omówienie podstawowych założeń/

1. Wprowadzenie

Dokonana w maju 1988 r. zmiana ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /jednolity tekst podany w Dz.u. z 1988 r. nr 27, poz.195/(Ustawa z dnia 26 maja 1988 r. o zmianie ustawy o cenach /Dz.U. nr 16, poz.112/.) wprowadziła ważne zmiany w systemie tworzenia cen w budownictwie.

Na roboty budowlano-montażowe oraz remonty budowlana obowiązują ceny umowne.

Cena umowna jest to cena ustalona w drodze jej uzgodnienia przez strony zawierające umową, a na żądanie zleceniodawcy uzasadniona szczegółową kalkulacją. Kalkulację ceny obiektów i robót budowlanych sporządza się na podstawie kosztorysu. Negocjowane powinny być ceny obiektów względnie ceny określonych zakresów robót, a na żądanie inwestora również elementy składników ceny kosztorysowej. Negocjowanie ceny opiera się na porównaniu oferty potencjalnego wykonawcy z wielkością jaką gotów jest zapłacić zamawiający za dany obiekt, robotę względnie usługę.

Podstawowym aktem normatywnym w zakresie ustalania cen robót budowlanych są metody kosztorysowania obiektów 1 robót budowlanych. Zgodnie z ustawą o cenach /art.12, ust.2/ Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w porozumieniu z Ministrem Finansów, określił metody kosztorysowania obiektów 1 robót budowlanych - jednolite dla wszystkich Jednostek gospodarczych.

W dalszej części niniejszego opracowania zostaną omówione podstawowe założenia nowych metod kosztorysowania obiektów 1 robót budowlanych.

2. formuła ceny kosztorysowej

Formuła ceny kosztorysowej przedstawia się następująco: .



  • Ck = R + M + Kz + S + Kp + Z + Po
  • gdzie:
  • Ck - cena kosztorysowa określonego zakresu rzeczowego robót /obiektu, wydzielonego elementu obiektu, branżowego rodzaju robót lub wyodrębnionej w kosztorysie pozycji kalkulacyjnej/,
  • R - koszty robocizny bezpośredniej R = ∑ /i x nr x cr/,
  • M - koszty materiałów bezpośrednich M = ∑ /i x nm x cm/,
  • Kz - koszty zakupu materiałów /obejmujące również koszty ich transportu zewnętrznego/,
  • S - koszty pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego S = ∑ /i x ns x cs/ wraz z kosztami jednorazowymi,
  • Kp - koszty pośrednie,
  • Z - zysk kalkulacyjny,
  • Po - podatek obrotowy obliczony zgodnie z obowiązującymi przepisami,
  • nrms - normy jednostkowe /r - robocizny, n - materiałów, s - sprzętu/,
  • crms - ceny jednostkowe robocizny, materiałów, sprzętu,
  • i - ilość robót.

Koszty w formule ceny kosztorysowej dzieli się na bezpośrednie oraz pośrednie.

3. Rodzaje kosztorysów 1 ich podstawy sporządzania

Zgodnie z nową metodą kosztorysowania sposób kalkulacji poszczególnych składników ceny kosztorysowej zależy od rodzaju kosztorysu. Występują następujące rodzaje kosztorysów, różniące się częściowo trybem ich opracowania oraz podstawami do ustalania cen i stawek:

Kosztorys inwestorski - sporządza zamawiający. Na zlecenie inwestora kosztorys ten może przygotować Jednostka świadcząca usługi w danym zakresie. Kosztorys inwestorski ustala koszt, który skłonny jest ponieść zamawiający za wykonanie określonych robót i może służyć negocjowaniu ceny umownej.

Kosztorys ofertowy - przygotowuje wykonawca, kiedy bierze udział w przetargu albo otrzymał od zamawiającego propozycję złożenia oferty na wykonanie określonych robót. Kosztorys ofertowy przeznaczony Jest do ustalania wynagrodzeni a, za która wykonawca mota zrealizować określone roboty.

W przypadku zmiany wynagrodzenia ustalonego w umowie o wykonanie robót, z powodu zwiększenia ustalonego w umowie zakresu rzeczowego robót lub zmian dokonywanych przez zleceniodawcę w dokumentacji technicznej opracowuje się kosztorys dodatkowy.

Jeżeli rzeczowy zakres zlecanych robót oraz techniczne warunki ich wykonania nie mogą być dokładnie ustalone przy zawieraniu umowy przez zleceniodawcę, co głównie występuje przy robotach remontowych, modernizacyjnych i awaryjnych, wtenczas rozliczeń za wykonane roboty dokonuje się na podstawie kosztorysu powykonawczego. W takim przypadku w umowie trzeba uzgodnić podstawy kosztorysowe oraz ceny czynników produkcji, koszty zakupu, koszty pośrednie i zysk kalkulacyjny, które będą przyjęte w kosztorysie powykonawczym i podane w protokóle danych wyjściowych.

Metody kosztorysowania robót budowlanych przewidują stosowanie również uproszczonej wyceny robót jednorodnych. Uproszczona wycena polega na ustalaniu ceny na scaloną jednostkę techniczną określonej roboty i odnoszeniu tej jednostki do całego asortymentu robót w obiekcie bądź jego elemencie /np. 1 m2 posadzki, 1 m2 ścianek działowych, 1 m instalacji wodociągowej itp,/.

Podstawę sporządzania kosztorysów Inwestorskiego i ofertowego stanowią:

  1. projekt techniczny obiektu. Przy robotach remontowych projekt może być zastąpiony protokółem określającym roboty przewidywane do wykonania /protokół typowania robót/;
  2. założenia do kosztorysowania;
  3. projekt organizacji robót oraz projekt zagospodarowania placu budowy;
  4. nakłady normatywne robocizny, materiałów oraz pracy sprzętu; ceny czynników produkcji /R, M i S/, koszty zakupu, koszty pośrednie oraz zysk.

Różnice w podstawach sporządzania kosztorysów inwestorskiego 1 ofertowego polegają w zasadzie na przyjmowanych cenach czynników produkcji, kosztach zakupu, kosztach pośrednich oraz zysku kalkulacyjnego. I tak:

W przypadku kosztorysu inwestorskiego przyjmuje się:

  1. Nakłady normatywne robocizny, materiałów oraz pracy sprzętu podane w katalogach nakładów rzeczowych, a w razie braku tam określonych norm - skalkulowane indywidualnie nakłady rzeczowe.
  2. Ceny czynników produkcji /R, M i S/, wynikające z informacji upowszechnianych przez, wyznaczone do tego jednostki, a w razie ich braku z bezpośredniego rozeznania opracowujących kosztorysy inwestorskie.
  3. Koszty zakupu materiałów, wynikające z Informacji upowszechnianych przez wyznaczone do tego jednostki lub własnych informacji inwestora.
  4. Koszty pośrednie przyjmowane według informacji publikowanych przez upoważnione jednostki lub własnych Informacji inwestora.
  5. Stawkę zysku kalkulacyjnego ustaloną według informacji publikowanych przez upoważnione jednostki lub własnych Informacji inwestora.

W przypadku kosztorysu ofertowego i dodatkowego przyjmuje się:

  1. Nakłady normatywne robocizny, materiałów oraz pracy sprzętu podane w katalogach nakładów rzeczowych a w razie ich braku w KNR-ach - skalkulowane indywidualnie nakłady rzeczowe.
  2. Ceny czynników produkcji /R, M i S/ oraz koszty zakupu - ustalone na podstawie własnej kalkulacji /ewidencji księgowej lub odpowiednich danych uzyskanych w inny sposób/.
  3. Koszty pośrednie na poziomie wynikającym z ewidencji kosztów lub ich preliminarza.
  4. Stawkę zysku kalkulacyjnego przyjętą na podstawie zakładanej przez wykonawcę rentowności dla swojej działalności.

Składnikiem dokumentacji projektowej jest "ślepy kosztorys", który obejmuje: opis robót w technologicznej kolejności ich wykonania, ilości poszczególnych robót wynikające z przedmiaru, podstawy do ustalenia nakładów rzeczowych /nr KNR, nr tablicy i kolumny KNR/.

Kosztorys powykonawczy sporządza się na podstawie:

  1. dokumentacji budowy, która obejmuje:
    • dokumentację techniczną wykonywanych robót, a w przypadku robót remontowych - inwentaryzacja i protokół typowania takich robót,
    • potwierdzone przez zamawiającego zapisy w dzienniku budowy oraz książce obmiaru robót,
    • protokół konieczności wykonania określonych robót;
  2. protokółu danych wyjściowych do kosztorysowania;
  3. nakładów rzeczowyoh robocizny, materiałów oraz pracy sprzętu, wynikających z norm określonych w protokóle uzgodnienia danych wyjściowych do kosztorysowania;
  4. cen czynników produkcji /R, M i S/ oraz kosztów zakupu, kosztów pośrednich i zysku - w wielkościach wynegocjowanych miedzy zamawiającym i wykonawcą oraz określonych w protokóle danych wyjściowych do kosztorysowania.


4. Baza normatywna kosztorysowania - katalogi nakładów rzeczowych

Na system kosztorysowania składają się dwa podstawowe elementy to. Jest metody kosztorysowania, Jednolite dla wszystkich jednostek gospodarczych oraz baza normatywna katalogów nakładów rzeczowych. Z tego względu niezbędne Jest dokładniejsze przedstawienie bazy normatywnej KNR.

  • 4.1. Układ i zakres stosowania katalogów nakładów rzeczowych

    Wydawane katalogi nakładów rzeczowych mają Jednolity układ. Katalogi są dzielone na rozdziały zawierające jednorodne rodzaje robót oraz tablice nakładów.

    Wprowadzono podział KNR na powszechnie stosowane /72 KNR/ oraz katalogi branżowe, dla określonych rodzajów obiektów budowlanych /53 KNR/.

    Wszystkie KNR-y są wprowadzane do stosowania decyzjami właściwych ministrów. Zgodnie z tymi decyzjami do nakładów rzeczowych robocizny bezpośredniej w KNR przyjmuje się współczynnik zmniejszający w wysokości 0,955, za wyjątkiem KNR nr 4-01, 4-02, 4-03 i 2-25.

    Współczynnik zmniejszający wynika z zarządzenia nr 6 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 lipca 1985 r. Zgodnie z tym zarządzeniem w metodzie kosztorysowania na czynności nieprzewidziane w kalkulacji robocizny kosztorysowej ustalono 594 w miejsce poprzednio stosowanych 10%. Stąd zaszła potrzeba zastosowania współczynnika zmniejszającego 0,955.

  • 4.2. Rola nakładów w katalogach nakładów rzeczowych

    Na podstawie nakładów rzeczowych ustala się koszty bezpośrednie.

    Podstawowym zadaniem katalogów nakładów rzeczowych jest określenie nakładów rzeczowych, odpowiadających aktualnemu poziomowi techniki i organizacji produkcji budowlanej.

    W swoim założeniu system nakładów rzeczowych w KIR ma spełniać następujące warunki:

    • zapewniać prawidłową kalkulację wartości kosztorysowej robót budowlanych,
    • stymulować obniżkę kosztów budownictwa i zwiększenie efektywności nakładów inwestycyjnych,
    • nie dopuszczać do nieuzasadnionych różnic w kosztach wykonywanych robót budowlanych,
    • zawierać zbiór norm, które będą wykorzystywane nie tylko do celów kosztorysowania, ale również organizacji produkcji na budowie, wprowadzenia rozrachunku gospodarczego brygad roboczych i rozliczania środków produkcji,
    • ograniczać pracochłonność przygotowania dokumentacji kosztorysowej.

    Metodyka normowania nakładów rzeczowych bazuje na szeregu ustaleń ogólnych, które podaje się niżej:

    Scalanie nakładów rzeczowych.

    Proces budowlany wykonania budynku albo obiektu składa się z różnych robót budowlanych: ziemnych, murarskich, betonowych, transportowych, montażowych, różnych robót wykończeniowych, robót instalacyjnych, sanitarnych, elektrycznych i innych.

    Roboty wykonują robotnicy różnych zawodów i grup kwalifikacyjnych. Nakłady rzeczowe w KNR są opracowywane w sposób scalony na całe elementy i rodzaje robót. Scalenie nakładów rzeczowych stanowi cechę charakterystyczną kalkulacji kosztorysowych.

    Uśrednienie zakresów robót i procesów roboczych.

    Scalanie norm nakładów na wykonanie robót budowlanych i procesów roboczych wiąże się z uśrednieniem tych zakresów robót i procesów roboczych. To stwierdzenie ilustruje następujący przykład:

    Na wykonanie tynków wewnętrznych w Katalogu Norm Pracy 02, dział 10 są podane normy pracy w podziale: na trzy rodzaje i kształt tynkowanej powierzchni,'z reperacją podłoża lub baz reperacji podłoża, na dwa rodzaje podłoża oraz trzy wielkości tynkowanych powierzchni. Razem 36 norm pracy na podstawowe roboty tynkarskie. Oprócz tego dochodzą normy pracy na ręczna tynkowanie ościeży otworów i wnęk oraz kilkanaście norm pracy dla wykonania tynków ręcznie na małych powierzchniach. Są też inne drobne roboty.

    Jednak nakłady rzeczowe w KNR nr 2-02, rozdział 08 przewidują tylko kilka scalonych norm nakładów aa wykonania wewnętrznych tynków określanej kategorii. Zostało to uzyskane w drodze uśrednienia zakresów robót i procesów roboczych, wchodzących w kompleks robót na tynkowanie, co w konsekwencji prowadzi do uśrednienia nakładów rzeczowych, niezbędnych dla wykonanie danego rodzaju robót.

    Scalenie norm nakładów oraz zakresów robót i procesów roboczych prowadzi do scalenia nakładów materiałów budowlanych zużywanych przy wykonaniu robót.

    Aktualna podstawa ustalania nakładów rzeczowych.

    Za podstawę ustalania nakładów rzeczowych przyjmuje się określoną dokumentację projektową, typowe projekty konstrukcji lub obiektów. Ważnym jest, żeby podstawa do ustalania nakładów była aktualna. Wraz ze zmianami w wykonawstwie robót, trzeba również zmieniać i nakłady rzeczowe. Wymaga to systematycznej pracy nad opracowaniem nakładów rzeczowych na nowe konstrukcje i rodzaje robót, wprowadzone do praktyki projektowania i praktyki budowlanej. Takie zmiany i uzupełnienia w nakładach rzeczowych są wprowadzane do stosowania w formie wydawanych przez Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa kolejnych "Biuletynach Informacyjnych". Erraty do katalogów podawane są również w zeszytach "Kosztorysowanie w budownictwie".

  • 4.3. Nakłady materiałów w katalogach nakładów rzeczowych

    Nakłady materiałów w katalogach nakładów rzeczowych określają dopuszczalne wielkości nakładów potrzebnych do wykonania określonej konstrukcji lub roboty i obejmują ilości nakładów wbudowanych /zużycie teoretyczne/ oraz nieuniknione straty i odpady, powstające podczas:

    • transportu od składowiska przyobiektowego do miejsca ich wbudowania,
    • wykonywania robót, tj. obróbki materiałów na miejscu i przy ich wbudowywaniu.

    Nomenklatura materiałów w tablicach nakładów rzeczowych Jest znacznie scalona w porównaniu z nomenklaturą cen hurtowych na materiały. Na przykład, w tablicach KNR nr 2-02 dla gwoździ podaje się Jedną pozycję normy zużycia gwoździ w kilogramach "Gwoździe budowlane okrągłe, gołe", podczas gdy faktyczna nomenklatura gwoździ, ustalona w zależności od ich średnicy i długości, obejmuje co najmniej kilkanaście pozycji. W danym przypadku tak duże scalenie jest możliwe, dlatego że ogólny koszt gwoździ w wartości wykonanej konstrukcji jest niewielki. Jednak tak znaczne scalenie nie jest charakterystyczne dla wszystkich nakładów materiałów w KNR.

    W katalogach nakładów rzeczowych przyjęto zasadę wykonania konstrukcji monolitycznych betonowych i żelbetowych w budownictwie ogólnym i przemysłowym /poza budowlami inżynieryjnymi lądowymi i wodnymi/ z dostarczanych na budowę gotowych mieszanek betonowych odpowiedniej klasy, przyjmując do kalkulacji tzw. beton towarowy. Jeśli jednak, w umowie strony uzgodnią, że beton będzie przygotowywany na budowie, wtenczas w miejsce pozycji "beton* w kalkulacji materiałów podaje się składniki mieszanki betonowej /cement, żwir, piasek/, a nakłady na przygotowanie mieszanki betonowej w zakresie robocizny i pracy sprzętu uzupełnia się zgodnie z rozdziałem 17 KNR nr 2-02.

    Podobną zasadę wykonywania robót z gotowej zaprawy przyjęto w robotach tynkarskich, dla których również w rozdziale 17 KNR nr 2-02 podaje się nakłady na przygotowanie zapraw.

    Nakłady w KNR na konstrukcja betonowe i żelbetowe mono .lityczne w budownictwie ogólnym i przemysłowym, z wyłączeniem budownictwa inżynieryjnego lądowego 1 wodnego, na przygotowanie i montaż zbrojenia z prętów okrągłych gładkich i żebrowanych zostały wyłączone w odrębną tablicę nr 0290 w KNR nr 2-02, tom I. W tablicy 0290 normy zużycia stali zbrojeniowej zostały podane w grupach prętów o średnicy: do 7 mm, 8-14 mm, 16 mm i wyżej. Ilość prętów do zbrojenia betonu należy przyjmować w tonach na podstawie dokumentacji projektowej /rysunków roboczych lub zestawień stall/. Straty i odpady w tablicy 0290 dotyczą prętów do zbrojenia betonu ze stali o granicy plastyczności 2500 kg/cm .

    Norma zużycia betonu w KNR, np. w wysokości 1,02 m' na 1,0 m-' wbudowanego żelbetu, oznacza że zużycie betonu Jest większe od objętości wynikającej z obmiaru konstrukcji o 2,0)1, a z uwzględnieniem zbrojenia, około 4,0%. Te 4,0% uwzględniają w normach zużycia betonu straty i odpady związane z procesem produkcyjnym wykonania robót betonowych.

    Dla materiałów podlegających częściowemu zwrotowi, a dotyczy to w zasadzie drewna usługowego, normy materiałowe w KNR są podawane w postaci ułamka. Nakłady w liczniku służą do celów kosztorysowania, do ustalania należności za zużyty materiał. Nakłady podane w liczniku uwzględniają zużycie przy jednorazowym wbudowaniu dla danego elementu lub roboty oraz zwrot materiału. Nakłady podane w mianowniku służą do planowania, tj. do ustalenia ilości materiału, który należy dostarczyć na budowę do wykonania planowanej roboty.

    Tylko w przypadkach podanych w normach kosztorysowych stosuje się dodatkowo nakłady na wykonanie rusztowań koniecznych przy realizacji robót. Nakłady są ustalane według rozdziału 16 "Rusztowania" z KNR nr 2-02 w zależności od przeznaczenia.

    W rozliczeniach nakładów na wykonanie rusztowań trzeba mieć na uwadze, te elementy z drewna i inne materiały, jak gwoździe budowlane, drut, klamry ciesielskie, uchwyty stalowe, śruby - są traktowane w nakładach jako materiały. Dlatego nakłady dla drewna oraz niektórych innych materiałów uwzględniają krotność użycia materia-łów i podane są w tablicach rozdziału 16 KNR nr 2-02 w postaci ułamka. Nakłady materiałów podane w nawiasach stanowią rozwiązanie zamienne. V normach zużycia materiałów nie przewidziano zwrotu takich materiałów, jak drut, gwoździe itp.

    Natomiast pozostałe elementy stanowiące konstrukcję rusztowań /rusztowania rurowe, podesty ruchome wiszące, konstrukcje stalowe rusztowań wiszących, rusztowania ramowe, konstrukcje rurowe daszków/ są liczone w nakładach w pracy sprzętu w maszynogodzinach niezbędnych do ich montażu i demontażu. Do nakładów pracy sprzętu podanych w tablicach należy doliczać czas pracy rusztowań za okres wykonywania robót.

    Czas pracy rusztowań za okres wykonywania robót należy obliczać według wzoru:

    C = N /m-g/
    s x w


    • gdzie:
    • C - czas pracy rusztowań za okres wykonywania robót w maszynogodzinach,
    • N - normatywne nakłady robocizny dla danego rodzaju roboty /robót/, które należy przyjmować z kosztorysu,
    • s - skład zespołu roboczego dla danego rodzaju roboty /robót/, które należy przyjmować z tablicy 9918 rozdziału 16 KNR nr 2-02,
    • w - współczynnik przestoju rusztowań wynikający z warunków atmosferycznych, organizacyjnych i technologicznych, który należy przyjmować z tablicy 9919 rozdziału 16 KNR nr 2-02.


  • 4.4. Nakłady pracy sprzętu 1 transportu technologicznego w katalogach nakładów rzeczowych

    W nakładach pracy sprzętu powinien być uwzględniony sprzęt, maszyny budowlane lub środki transportu technologicznego, których okres użytkowania jest dłuższy od Jednego roku, a cena zakupu jest wyższa od 200 000 zł. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1987 r. w sprawie uznawania środków pracy i Innych przedmiotów długotrwałego użytkowania za środki trwałe, zasad aktualizacji ich wyceny oraz zasad i stawek amortyzacji /Dz.U. nr 39, poz.219/. Jednak w wydanych juz K.NR (tają miejsce przypadki, kiedy zasada ta nie jest dotrzymana. Mimo to, przy wyliczeniu składnika kosztów pracy sprzętu 1 transportu technologicznego, należy uwzględniać wszystkie jednostki sprzętowe wymienione imiennie w KNR.

    Zarówno układ, jak i zasady ustalania nakładów rzeczowych pracy sprzętu i środków transportu technologicznego, są ogólnie rzecz biorąc wspólne dla wszystkich KNR. Jednak niektóre z KUR posiadają pewne cechy odrębności, uzasadnione organizacją i technologią wykonania podanych w nich elementów 1 robót.

    Dotyczy to w szczególności KNR nr 2-01 "Budowle i roboty ziemne", gdzie dla robót ziemnych podaje się szereg wariantów wykonania robót, dostosowanych do użytego sprzętu podstawowego i środków transportu technologicznego. Dlatego przy kosztorysowaniu robót ziemnych przyjęcie odpowiedniej pozycji nakładów musi wynikać z uzgodnionych ze zleceniodawcą danych wyjściowych.

    W KNR nr 2-02 "Konstrukcje budowlane" dla wielu robót montażowych podaje się sprzęt "żurawie wieżowe torowe" lub Kżurawie" bez ich udźwigu. W takich przypadkach, właściwy dla danego obiektu żuraw wieżowy torowy lub inny żuraw trzeba określać na podstawie projektu lub wytycznych montażu.



5. Koszty robocizny bezpośredniej

Koszty robocizny bezpośredniej /R/ stanowią od 12 do 20S< ceny kosztorysowej i stanowią drugi co do wielkości składnik kosztów bezpośrednich.

W skład kosztów robocizny bezpośredniej wchodzą następujące pozycje kosztów robotników zatrudnionych bezpośrednio przy wykonywaniu robót budowlanych i montażowych:

  • stawki godzinowe płac zasadniczych,
  • premia regulaminowa
  • płace dodatkowe,
  • płace uzupełniające,
  • obciążenia z tytułu podatku od płac, składek na rzecz ZUS oraz odpisów na zakładowe fundusze: socjalny i mieszkaniowy.


Wartość kosztorysową robocizny bezpośredniej wyrażoną w złotych wylicza się mnożąc pracochłonność normatywną w roboczogodzinach przez odpowiednie stawki robocizny kosztorysowej.

Nakłady robocizny zawarte w katalogach nakładów rzeczowych obejmują:

  1. roboty wymienione w "wyszczególnieniach robót" podanych nad tablicami nakładów rzeczowych wraz z czynnościami pomocniczymi nie wymienionymi w "wyszczególnieniach robót", lecz niezbędnymi do wykonania normowanej roboty bądź elementu;
  2. przygotowanie stanowiska roboczego;
  3. wewnętrzny transport poziomy i pionowy materiałów miedzy magazynem /składem/ przyobiektowym a miejscem wykonania robót, na przeciętne odległości i wysokości;
  4. składanie, segregowanie i sortowanie materiałów i wyrobów w magazynie przyobiektowym;
  5. obsługiwanie sprzętu nie posiadającego etatowej obsługi /wyszczególnionego w tablicach KNR przy nazwie którego nie ma podanej w nawiasach liczby obsługi/;
  6. przesuwanie i przestawianie maszyn budowlanych w czasie wykonywania robót na danym obiekcie, z wyjątkiem pierwszego montażu maszyny dostarczonej na plac budowy i demontażu po wykonaniu robót na obiekcie;
  7. roboty pomocnicze przy wykonywaniu zabezpieczeń przed wpływami atmosferycznymi lub usuwaniu skutków tych wpływów, jeśli nie noszą one cech działania tzw. siły wyższej;
  8. wykonanie czynności związanych z likwidacją stanowiska roboczego.

Składnik robocizny /R/ nie obejmuje:

1. etatowej obsługi sprzętu oraz środków transportu technologicznego /przy nazwie którego w tablicach KNR umieszczono liczbę obsługi/, która Jest uwzględniona w cenie maszynogodziny danego sprzętu w pozycji "Koszty pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego /S/";

2. robót przy urządzaniu placu budowy i innych, które uwzględnia się w "Kosztach pośrednich /Kp/"

  • Kalkulowanie robocizny

    Dla powszechnie stosowanych w budownictwie robót Jednostkowe nakłady rzeczowe robocizny bezpośredniej, pracy sprzętu oraz materiałów są zawarte w katalogach nakładów, rzeczowych /KNR/.

    Nakłady robocizny podane w katalogach nakładów rzeczowych są ustalane na podstawie wydawanych centralnie od 1982 r. wzorcowych katalogach norm pracy /KNP/, a w przypadku ich braku na podstawie norm o stosowaniu branżowym lub zakładowym, Jeśli można je było uznać za technicznie uzasadnione.

    Przy braku odpowiednich pozycji w katalogach nakładów rzeczowych, robociznę bezpośrednią normuje się na podstawie norm pracy zawartych w katalogach norm pracy /KNP/ wydawanych centralnie lub norm zakładowych, a w odniesieniu do robót niepowtarzalnych według analizy indywidualnej.

    Kalkulowanie nakładów robocizny na procesy budowlane związane Jest również ze złożonymi przeliczeniami. Wyliczenia te charakteryzują się:

    1. dużą ilością pozycji normowych /10-15, a niekiedy i więcej/,
    2. specyficznymi jednostkami miary produkcji dla poszczególnych elementów procesu roboczego, które często różnią się od końcowej Jednostki miary produkcji badanego kompleksowego procesu,
    3. zróżnicowanym udziałem poszczególnych pozycji normowych; obok pozycji decydująco rzutujących na wielkość nakładów robocizny. Jak np. kategoria ziemi, ciężar przemieszczanych materiałów lub prefabrykatów itp. Jest wiele pozycji o nieznacznym udziale w końcowym rozliczaniu nakładów.


    Przy kalkulowaniu nakładów robocizny kosztorysowej niezbędne jest:

    1. podanie nazwy procesu budowlano-montażowego, dla którego ustala się nakłady robocizny,
    2. ustalenie pełnego zakresu robót dla danego procesu, bazując na warunkach wykonania i odbioru robót, katalogach norm pracy oraz opracowywanych w niektórych przedsiębiorstwach budowlanych normach pracy,
    3. przyjęcie dla danego procesu budowlanego końcowej Jednostki miary produkcji, najlepiej takiej Jaką przyjmuje się w wydawanych centralnie katalogach nakładów rzeczowych,
    4. wyliczenie dla poszczególnych normowanych elementów robót współczynników przejścia na końcową /główną/ Jednostkę miary produkcji.


    We wszystkich przypadkach trzeba przyjmować dla badanego procesu typową technologię wykonania danych robót, a w Jej braku -najczęściej stosowaną w praktyce. Jeśli występują przy tym warianty wykonania robót, istotnie różniące się pracochłonnością, to nakłady robocizny muszą to uwzględniać.

    Ustalanie nakładów robocizny niezależnie od sposobu wykonania powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy odchyłki w normach, zależne od sposobu wykonania robót, nie będą wychodzić poza dopuszczalne dokładności przy ustalaniu nakładów rzeczowych robocizny.

    Dokładność ustalenia nakładów rzeczowych robocizny może różnić się od przewidzianych wyliczeniem krańcowych wartości normy, tj. największej i najmniejszej, w granicach i 5* - dla procesów podstawowych, decydujących o pracochłonności i - 10* - dla procesów drugorzędnych, które wpływają w niewielkim zakresie na łączne nakłady robocizny.

  • Kalkulowanie nakładów rzeczowych poprzez analogię, interpolację i ekstrapolację

    W indywidualnych przypadkach, gdy w katalogach nakładów rzeczowych brak Jest nakładów, odpowiadających dokładnie robotom występującym w przedmiocie kosztorysowania, wtenczas można przy ustalaniu nakładów rzeczowych skorzystać z tych katalogów na zasadzie analogii, interpolacji lub ekstrapolacji.

    Metoda-ustalania nakładów rzeczowych na zasadzie analogii polega na doborze z KNR-ów pozycji bardzo zbliżonych do robót normowanych, zarówno pod względem rodzaju robót normowanych, ich zakresu oraz organizacji i technologii wykonania robót.

    Przy ewentualnych różnicach w rozwiązaniach, np. konstrukcyjnych, Jeżeli wszystkie inne warunki wykonania robót odpowiadają warunkom określonym w KNR, wtenczas obowiązujące normy nakładów rzeczowych mogą być przyjęte za podstawę kalkulacji. Na przykład w KNR nr 2-05 podane są normy na montaż silosów aluminiowych. Normy te można przyjąć przez analogię dla montażu silosów z blachy stalowej, bowiem różnica w montażu tych dwóch typów silosów sprowadza się w zasadzie do masy elementów, zakładając że Jednostkę obmiaru stanowi komplet lub sztuka.

    Metoda kalkulowania nakładów rzeczowych na zasadzie interpolacji i ekstrapolacji może być stosowana, gdy kalkulowane i występujące w KNR przedmioty robót, co najczęściej ma miejsce przy montażu, różnią się pod względem warunków wykonania tylko parametrami technicznymi. Na przykład, gdy w KNR nr 2-05 występuje montaż zbiorników cylindrycznych na płyny o pojemności 1000 m' i 2000 m', a kalkulujemy nakłady na montaż takiego zbiornika o pojemności 1200 nr5, wtenczas metodą interpolacji miedzy nakładami dla montażu pojemnika o pojemności 1000 m' i 2000 nr' określić można nakłady na montaż pojemnika 1200 m3.

    Podobnie stosuje się metodę ekstrapolacji, z tym tylko, że szukaną wartość, nakładów trzeba ustalać na zewnątrz przedziału, w którym znane są jej wartości.

    Zasadę interpolacji i ekstrapolacji stosuje się wtedy, gdy zmiana wiodącego parametru technicznego jest większa niż 10#. Obszar ekstrapolacji nie może przekraczać 25* wielkości parametru poniżej dolnej wielkości parametru podanego w KNR oraz 50* wielkości parametru powyżej górnej granicy.

    Zasady interpolacji 1 ekstrapolacji nie mogą być stosowane do tych pozycji KNR, dla których zakres przedmiotu obowiązywania normy nakładów rzeczowych został wyraźnie określony /"do", "od", "powyżej", "poniżej" itp./.

  • Specyfika liczenia nakładów robocizny w zależności od rodzaju roboty

    Elementem decydującym o podstawie do przyjmowania norm pracy jest rodzaj roboty.

    Z powyższego względu normowanych robotników można podzielić następująco:

    1. Robotnicy zajęci bezpośrednio tylko kierowaniem 1 obsługą maszyn i sprzętu budowlanego /maszyniści, operatorzy, kierowcy itp./.
    2. Robotnicy bezpośrednio korzystający z maszyn budowlanych przy wykonywaniu roboty, na przykład brygada monterów konstrukcji żelbetowych przy montażu prefabrykowanych elementów - żurawie; robotnicy przygotowujący materiały przy podawaniu Ich żurawiem na stanowiska robocze itp.
    3. Robotnicy pracujący przy różnego rodzaju urządzeniach /gięciarkl do gięcia zbrojenia, gilotyny do cięcia zbrojenia ltp./ oraz robotnicy posługujący się przy wykonywaniu robót zmechanizowanymi narzędziami /np. elektronarzędziami/. k. Robotnicy wykonujący roboty ręczne.


    W pierwszym przypadku etatowa obsługa maszyn i sprzętu Jest liczona w cenią maszynogodziny pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego i nie uwzględnia się Jej w robociźnie bezpośredniej.

    Nakłady pracy robotników w drugim przypadku trzeba liczyć z uwzględnieniem reżimu pracy danej maszyny. Odwrotnie, mając ustalony na podstawie katalogu norm pracy zespół robotników stale zajętych przy danej maszynie, można ustalić czas pracy efektywnej maszyny, dzieląc łączny czas pracy zespołu przez ilość robotników w zespole.

    Nakłady pracy robotników wymienionych w określonym powyżej przypadku trzecia i czwartym ustala się następująco:

    1. przy kalkulowaniu pracy robotników na podstawie norm - bez stosowania wskaźnika wykorzystania sprzętu,
    2. przy kalkulowaniu pracy robotników na podstawie norm pracy maszyn i zmechanizowanych narzędzi - z poprawkami uwzględniającymi wykorzystanie narzędzi lub urządzeń w ciągu zmiany roboczej.


  • Dodatki uwzględniane w kalkulacji kosztorysowej

    Warunki odbiegające od przeciętnych, nie ujęte z tego powodu w nakładach rzeczowych, mogą być uwzględnione w kalkulacji kosztorysowej w postaci odrębnych dodatków. Dodatki te wchodzą w skład kosztów bezpośrednich. Są one stosowane z następujących tytułów:

    1. wykonywania robót w warunkach szkodliwych dla zdrowia, niebezpiecznych i uciążliwych,
    2. wykonywanych robót w czynnych zakładach pracy lub pomieszczeniach użytkowanych,
    3. pracy w godzinach nadliczbowych i w dniach ustawowo wolnych od pracy.


    Dodatki za wykonywanie robót w warunkach szkodliwych dla zdrowia, niebezpiecznych i uciążliwych są naliczane odpowiednio do liczby godzin przepracowanych w takich warunkach. Dodatki te ustala się w wysokości od 15% do 25% stawki godzinowej wynikającej z najniższego wynagrodzenia pracowników uspołecznionych zakładów pracy. Zasady przyznawania tych dodatków wraz z ich wykazem są podane w załączniku do metod kosztorysowania obiektów i robót budowlanych.

    Dodatki za wykonanie robót w czynnych zakładach produkcyjnych oraz wewnątrz użytkowanych pomieszczeń w budynkach i budowlach ustala się na podstawie protokółu konieczności sporządzonego przez wykonawcę w porozumieniu z zamawiającym.

    Dodatki za wykonywanie robót w czynnych zakładach produkcyjnych, w których produkcja, nie została przerwana ustala się w wysokości do 10% od nakładów rzeczowych robocizny /R/ w roboczogodzinach, pracy sprzętu i środków transportu /S/ w maszynogodzinach. Przy wykonywaniu pracy wewnątrz użytkowanych pomieszczeń w czasie remontu w budynkach i budowlach dodatek ustala się w wysokości do 15% nakładów rzeczowych robocizny, pracy sprzętu i środków transportu.

    Dodatki te nie przysługują do robót kosztorysowanych na podstawie norm 1 analiz uwzględniających dane warunki zlecanych robót.

    Dodatki za prace w godzinach nadliczbowych 1 w dniach ustawowo wolnych od pracy są liczone odpowiednio do liczby godzin przepracowanych w tych warunkach. Wysokość tych dodatków podaje obowiązujący w danej jednostce system wynagradzania.

    Dodatki te mogą być uwzględniane gdy praca w tych godzinach odbywa się na zlecenie zamawiającego.



6. Koszty materiałów bezpośrednich

Koszty materiałów bezpośrednich stanowią największy składnik kosztów robót budowlanych,, a ich udział w całości kosztów robót budowlanych wynosi około 40 - 55% i więcej.

W tej pozycji kosztów uwzględnia się nakłady na materiały według ich ceny zakupu. Natomiast nakłady związane z transportem materiałów do przyobiektowego magazynu /składu/ są liczone w "Kosztach zakupu materiałów /Kz/".

Przyobiektowym magazynem /składem/ nazywa się miejsce przechowywania albo rozładunku materiałów, z którego są one bezpośrednio przemieszczane do miejsca wykonywania robót budowlanych i montażowych.

Koszty dostarczenia materiałów od przyobiektowego magazynu do miejsca ich wbudowania nie są włączone do wartości materiałów.

Do kosztów materiałów bezpośrednich nie zalicza się:

  • kosztów materiałów zużywanych przy eksploatacji maszyn /np. materiały pędne/, które są liczone w "kosztach pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego";
  • kosztów materiałów zużywanych na cele administracyjno-gospodarcze, które są liczone w kosztach pośrednich.


Przy kosztorysowaniu robót budowlanych trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z metodami kosztorysowania obowiązuj* podział wyrobów, maszyn, urządzeń, konstrukcji i materiałów na:

  1. grupę wyrobów i materiałów nie uwzględnianych w kosztorysach obiektów i robót budowlanych,
  2. grupę wyrobów i materiałów uwzględnianych w kosztorysach obiektów i robót budowlanych.


W szczegółowym kosztorysie uwzględnia się wartość wszystkich materiałów, oprócz wyrobów i materiałów pierwszej grupy /patrz powyższy pkt 1/ wraz z kosztami ich zakupu, niezależnie od tego, kto je zakupił i dostarczył na budowę.

Poza materiałami imiennie podanymi w katalogach nakładów rzeczowych wraz z ilościami ich zużycia w jednostkach naturalnych /tona, m', m2, szt. itp./, w rozliczeniach kosztorysowych uwzględnia się materiały pomocnicze określone wartością procentową od sumy kosztów materiałów wyszczególnionych w poszczególnych kolumnach tablic w KNR /np. w KNR nr 2-02 wartość kosztorysową materiałów pomocniczych ustaloną w wysokości 1,5%, jednak z wyłączeniem kosztów prefabrykatów wielko* i średniowymiarowych/. Ustalenia w tym zakresie są podane w założeniach szczegółowych do poszczególnych rozdziałów KNR.

7. Koszty zakupu materiałów

Koszty zakupu, na które składają się koszty bezpośrednie zewnętrznego transportu materiałów wraz z pozostałymi kosztami ich zakupu, wynoszą średnio 8-11% całości kosztów robót budowlanych.

Koszty zakupu materiałów są wyodrębnionym składnikiem ceny kosztorysowej.

Koszty zakupu materiałów mogą być liczone niżej opisanymi sposobami, a mianowicie:

  1. ustalając indywidualnie dla każdej dostawy materiałowej omawiane koszty, na które składają się koszty transportu zewnętrznego materiałów i pozostałe koszty ich zakupu,
  2. określając wysokość tych kosztów wskaźnikowe, w relacji do wartości nabytych materiałów lub
  3. stosując metodę mieszaną, to znaczy - ustalając dla wybranych rodzajów materiałów koszty zakupu Indywidualnie, a dla pozostałych - wskaźnikowe.


Wybór odpowiedniej metody kalkulacji zależy od sposobu prowadzenia ewidencji księgowej kosztów zakupu. Przy procentowym liczeniu kosztów zakupu przyjmuje się koszty zakupu materiałów bezpośrednich nie objętych ceną zakupu. Takie dane mogą być uzyskane tylko z ewidencji księgowej /konto 523 "Koszty zakupu" zgodnie z typowym planem kont".

W skład kosztów zakupu wchodzą koszty zakupu nieobjęte ceną zakupu, a ponoszone przez przedsiębiorstwo do momentu przekazania dostaw po raz pierwszy do magazynu przyobiektowego- bezpośrednio lub za pośrednictwem magazynu centralnego.

Nie zalicza się do kosztów zakupu przerzutów 1 przesunięć między-magazynowych /stanowią one koszty nieprodukcyjne Jednostki ewidencyjnej/, kosztów utrzymania komórek zaopatrzeniowych i magazynów łącznia z płacami personelu /stanowią one koszty ogólne budowy/, jak również opłat postojowych i Innych opłat o charakterze karnym /obciążają one straty niematerialne/.

Przeważający udział w strukturze kosztów zakupu mają przewozy /koszty transportu zewnętrznego/, które stanowią ponad 90% łącznych kosztów zakupu.

Przy ustalaniu kosztów bezpośrednich zewnętrznego transportu materiałów wraz z pozostałymi kosztami ich zakupu trzeba dokładnie odróżnić transport zewnętrzny od transportu technologicznego /wewnętrznego/, aby nie dopuszczać do dodatkowego naliczania transportu technologicznego ujętego w KNR do kosztów transportu zewnętrznego wchodzącego w składnik kosztów zakupu materiałów.

Interpretacja podziału transportu materiałów na zewnętrzny i wewnętrzny jest następująca:

  • transportem zewnętrznym, będącym składnikiem kosztów zakupu, jest transport obejmujący dostawę materiałów, prefabrykatów, wyrobów /w tym masy asfaltowej i betonowej/ od producenta do magazynu /składowiska/ przyobiektowego z uwzględnieniem ewentualnego przejścia przez magazyny pośrednie /np. magazyn centralny/;
  • transportem technologicznym /wewnętrznym/ nazywany je3t transport materiałów, prefabrykatów oraz wyrobów od magazynu /składowiska/ przyobiektowego do miejsca ich wbudowania.


Transportem technologicznym /wewnętrznym/ jest także transport gruzu, ziemi, humusu, dla których nakłady na ten transport ujęte są w odpowiednich KNR-ach ora* transport materiałów z odzysku do składowiska lub najbliższego magazynu przyobiektowego.

8. Koszty pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego

Koszty pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego stanowią, w robotach budowlanych około 8 - 20% całości ceny kosztorysowej.

Ten składnik kosztów bezpośrednich obejmuje nakłady związane z pracą nasz/n i sprzętu przewidzianą nakładami rzeczowymi w KNR na wykonanie robót budowlano-montażowych.

Nakłady na pracę sprzętu i transportu technologicznego nie zawsze są uwzględniane w kosztorysie w pozycji "Koszty pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego". I tak, na przykład nakłady na pracę maszyn i sprzętu przy pomocy których dokonuje się rozładunku materiałów i prefabrykatów przewożonych na skład przyobiektowy /np. żurawie samochodowe pr^y rozładunku materiałów i elementów prefabrykowanych/ nie są uwzględniane w kosztorysach w pozycji "Koszty pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego", lecz są one liczone w pozycji "Koszty zakupu materiałów", ponieważ te nakłady dotyczą transportu zewnętrznego i rozładunku materiałów na składowisku przyobiektowym.

Wartość kosztorysową pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego w złotych wylicza się mnożąc liczbę maszynogodzin pracy danego rodzaju sprzętu /czy transportu technologicznego/ przez cenę Jednej maszynogodziny pracy tego sprzętu.

Nakłady rzeczowe pracy sprzętu oraz środków transportu technologicznego są określone w odpowiednich tablicach katalogów nakładów rzeczowych.

Sporządzając analizę indywidualną w zakresie normatywnych nakładów pracy sprzętu, przyjmuje się za podstawę uzgodniony między zamawiającym a- wykonawcą harmonogram pracy danego sprzętu na budowie.

Czas pracy sprzętu w takim harmonogramie powinien wynikać z:

  1. czasu zatrudnienia brygady roboczej, której praca jest powiązana technologicznie z pracą danego sprzętu,
  2. wydajności pracy tego sprzętu w konkretnych warunkach.


Nakłady podane w KNR określają normy pracy sprzętu w maszynogodzinach jego zatrudnienia na budowie, a więc w wielkościach różnych od maszynogodzin pracy efektywnej.

Różnica miedzy maszyno godziną zatrudnienia a maszynogodziną pracy efektywnej polega na tym, za maszynogodzina zatrudnienia obejmuje, poza czasem pracy efektywnej,- również określone elementy nie dających się uniknąć w warunkach budowy przestojów.

Drugim elementem iloczynu określającego wartość kosztorysową pracy sprzętu i transportu technologicznego jest cena jednej maszynogodziny pracy danej jednostki sprzętowej.

Kalkulacja kosztorysowej ceny maszynogodziny pracy jednostek sprzętowych lub środków transportu wymaga uwzględnienia dwóch zasad-niczych czynników, które kształtują tę cenę, a mianowicie:

  1. kosztorysowej ceny najmu jednostki sprzętowej lub środka "transportu,
  2. kosztów Jednorazowych /o ile nie zostały one już uwzględnione w cenie najmu/.


9. Koszty pośrednie

Przy ustalaniu ceny kosztorysowej, na określone roboty lub elementy konstrukcyjne, specjalną pozycję stanowią nakłady niezbędne dla stworzenia ogólnych warunków produkcji, Jej obsługi, organizacji i kierowania. Te nakłady składają się na koszty pośrednie. Koszty pośrednie stanowią średnio dla robót budowlanych 16 - 18% ceny kosztorysowej.

Koszty pośrednie można ustalać w kalkulacji kosztorysowej niżej podanymi sposobami, a mianowicie przyjmując za podstawę:

  1. preliminarz tych kosztów uwzględniający koszty ogólne danej budowy oraz koszty zarządu przedsiębiorstwa,
  2. wskaźnik kosztów pośrednich poniesionych przez wykonawcę w okresie poprzedzającym sporządzenie kosztorysu,
  3. wskaźniki kosztów pośrednich publikowane przez kompetentne jednostki.


Koszty pośrednie dzielą się na koszty zarządu i koszty ogólne budowy.

Koszty zarządu wynoszą w budownictwie ogólnym około jednej trzeciej kosztów pośrednich.

W skład kosztów zarządu, ewidencjowanych w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych na koncie 555, wchodzą:

  • płace i narzuty na płace pracowników zarządu /narzuty obejmują składki na rzecz ZUS, podatek od płac, odpisy na zakładowe fundusze socjalny i mieszkaniowy/,
  • koszty delegacji 1 przejazdów pracowników zarządu przedsiębiorstwa,
  • koszty eksploatacji służbowych samochodów na rzecz zarządu,
  • koszty biurowe i utrzymanie obiektów ogólnego przeznaczenia /odpisy amortyzacyjne budynków i lokali administracyjnych; zużycie materiałów i przedmiotów nietrwałych na cele administracyjne, środki czystości oraz energia obca; opłaty telekomunikacyjne i pocztowe, opłaty komunalne, skarbowe, ubezpieczenia majątkowe itp./,
  • koszty racjonalizacji i wynalazczości dotyczące całego przedsiębiorstwa,
  • narzuty /np. na postęp techniczno-ekonomiczny/,
  • koszty finansowe /odsetki bankowe/,
  • koszty usług bytowych,
  • pozostałe koszty zarządu /Jak np. porady prawne, koszty sądowe i arbitrażowe itp./.


W skład kosztów ogólnych budowy, ewidencjonowanych aa koncie 521, wchodzą:

  • płace i narzuty na płace stałego personelu budowy, obejmujące:
    • płace i narzuty na płace personelu Jednostki ewidencyjnej nie liczone w kosztach bezpośrednich robocizny, m.in. płace kierownictwa budowy, personelu magazynów budowy, straży przemysłowej,
    • płace i narzuty aa płace pracowników zatrudnionych przy przygotowaniu zakończonego obiektu do przekazania, np. za sprzątanie, porządkowanie otoczenia,
    • płace i narzuty na płace dozoru geodezyjnego,
    • wynagrodzenie bezosobowe o charakterze ogólnym;


  • zużycie 'zaplecza obejmuje:
    • amortyzację, remonty i konserwację lekkiego sprzętu budowlanego, względnie faktury za dzierżawę takiego sprzętu, zużycie przedmiotów nietrwałych o charakterze sprzętu oraz narzędzi użytkowanych na budowie, a oprócz tego ekwiwalenty wypłacane pracownikom za użytkowane własne narzędzia,
    • zużycie energii dla sprzętu, której kosztu nie da się odnieść do danej Jednostki ewidencyjnej;


  • koszty bezpieczeństwa i higieny pracy na które składają się koszty zużycia odzieży, obuwia roboczego i ochronnego, sprzętu ochrony osobistej, urządzeń higieniczno-sanitarnych, urządzeń wentylacyjnych /jeżeli nie są ujęte w składzie tymczasowego zaplecza/, koszty zakupu mleka oraz naprawy i prania odzieży ochronnej,
  • koszty zatrudnienia pracowników zamiejscowych;
  • pozostałe koszty ogólne budowy obejmujące:
    • zużycie materiałów oraz energii na cele administracyjne jednostki ewidencyjnej,
    • zużycie barakowozów przewoźnych oraz innych przedmiotów nietrwałych, użytkowanych na cele ogólne i administracji Jednostki ewidencyjnej,
    • koszty transportu wewnętrznego materiałów w czasie ich magazynowania z wyłączeniem kosztów transportu dotyczących przerzutów materiałów,
    • koszty podróży na obszarze kraju. Jeśli nie są one związane z zatrudnieniem pracowników zamiejscowych,
    • usługi obce dotyczące dozoru budowy, sprzątanie, opłaty telekomunikacyjne, koszty dezynfekcji i deratyzacji magazynów,
    • opłaty za dzierżawę chodników, bocznic kolejnych użytkowanych
    • bezpośrednio przez budowy,
    • opłaty za ekspertyzy, np. odnośnie materiałów, Jakości robót itp., ubezpieczenia majątkowe budowy, w tym również magazynów na budowach,
    • inne nie podane wyżej koszty ogólne budowy.




10. Podatek obrotowy

Podatek obrotowy stanowi odrębny składnik kalkulacyjny ujmowany w formule ceny kosztorysowej. Podatek ten jest przenoszony w pełni na inwestora, mimo że płatnikiem danego podatku jest wykonawca robót. Podatek ten ma charakter cenotwórczy. Zakres stosowania tego podatku jest określony w odrębnych przepisach.

Podatek obrotowy w cenie robót budowlanych ujmuje się metodą rachunku "w stu". Przy tym cena sprzedaży uwzględniająca podatek obrotowy może być ustalona według następującej formuły:

Fpo = C
1.0 - r


  • gdzie:
  • F - cena z podatkiem obrotowym,
  • C - cena baz podatku obrotowego
  • r - stawka podatku obrotowego


Opodatkowaniu podatkiem obrotowym nie podlegają roboty w zakresie remontów i roboty o charakterze eksploatacyjnym /w tym także wznoszenie 1 rozbiórka zaplecza tymczasowego/ oraz roboty wykonywane systemem gospodarczym.

Od podatku obrotowego zwolnione są roboty budowlano-montażowe Inwestycyjne wykonywane przez jednostki gospodarcze w systemie zleceniowym na rzecz:

  1. spółdzielni zrzeszonych w Centralnym Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego oraz budownictwa mieszkaniowego zakładowego i komunalnego,
  2. jednostek i zakładów budżetowych oraz gospodarstw pomocniczych działających na zasadach uproszczonych,
  3. odbiorców zwolnionych z obowiązku wpłacania kaucji inwestycyjnych.


Materiały, maszyny, urządzenia sprzedawane razem z robotami budowlano-montażowymi są opodatkowane, tak Jak roboty budowlano-montażowe inwestycyjne. W przypadku, gdy podane materiały, maszyny i urządzenia są własnością Inwestora lub zostały zakupione po cenach zawierających podatek obrotowy podlegają one wyłączeniu z podstawy opodatkowania.

Przy wykonywaniu usług budowlanych może być wyłączona z obrotu, na wniosek podatnika, wartość materiałów własnych wykonawcy, z tym że muszą być równocześnie spełnione warunki dokładnego rozliczenia tych materiałów rzeczowo i wartościowo bez żadnych narzutów wraz z posiadanymi rachunkami zakupu materiałów.


III. ZARZĄDZENIE NR 74 MINISTRA FINANSÓW Z DNIA 31 GRUDNIA 1988 R. V SPRAWIE WPROWADZENIA MAKSYMA UffiGO WSKAŹNIKA WZROSTU CEN UMOWNYCH ROBOT BUDÓWIANYCH

Na podstawie art.13 ust.3 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /Dz.U. z 1988 r. nr 27. poz.195/ zarządza się co następuje:

§ 1

  1. Wprowadza się na okres do dnia 31 grudnia 1989 r. maksymalny wskaźnik wzrostu cen umownych robót budowlanych wykonywanych i rozliczanych w 1989 r. przez wszystkie Jednostki gospodarcze w wysokości określonej w § 2.
  2. Maksymalny wskaźnik wzrostu cen dotyczy robót budowlanych objętych umowami kontynuowanymi, dla których kalkuluje się ceny na podstawie kosztorysów sporządzonych zgodnie z obowiązującymi metodami . kosztorysowania.
  3. Przez roboty budowlane rozumie się obiekty budowlane, roboty budowlano-montażowe i remontowo-budowlane oraz usługi budowlane, zwane dalej robotami budowlanymi.


§ 2

  1. Maksymalny wskaźnik wzrostu cen /§ 1 ust.2/ ustala się w wysokości 20% w stosunku do ceny ustalonej w warunkach obowiązujących według stanu na dzień 31 grudnia 1988 r. /budowlane roboty kontynuowane mające uzgodnioną cenę kosztorysową w poziomie 1988 r./.
  2. Wzrost cen robót budowlanych oblicza się Jako wyrażony w procentach stosunek różnicy pomiędzy wartością robót według cen ustalonych w warunkach 1989 r. a ich wartością według cen ustalonych w warunkach 1988 r. do wartości robót według cen ustalonych w warunkach 1988 r. /budowlane roboty kontynuowane mające uzgodnioną cenę kosztorysową w poziomie 1988 r./.


§ 3

Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1989 r.

W porozumieniu z Ministrem MINISTER FINANSÓW

Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa MINISTER

wz. Podsekretarz Stanu wz. Sekretarz Stanu Czesław Przewoźnik Wincenty Lewandowski


IV. PYTANIA Z ODPOWIEDZI

4.1 Wycena kosztów uzupełniania brakujących powierzchni posadzki z deszczułek

Pytanie

Wykonawca w renach robót remontowych uzupełnił w poszczególnych pomieszczeniach brakujące powierzchnie posadzek z deszczułek dobowych. W uzgodnieniu ze zleceniodawcą wykonawca przyjął za podstawę wyceny taj pracy nakłady rzeczowe z tablicy 0814 KNR nr 4-01. Do kosztów pracy obliczonych na podstawia ww. tablicy wykonawca doliczył dodatkowo należność za cyklinowanie i pastowanie, czego nie chce uznać zleceniodawca. Kto ma rację?

Odpowiedź

Nakłady robocizny określone w tablicy 0814 KNR nr 4-01 nie obejmują cyklinowania i pastowania posadzki z deszczułek. Prace ta należy wyceniać odrębnie na podstawie nakładów podanych w tablicy 0816 KNR nr 4-01.

4.2. Wykonanie prze derek na elementach wielkopłytowych

Pytanie

Przedsiębiorstwo wykonawcze zwróciło się z prośbą o podanie jednoznacznego stanowiska w sprawie słuszności stosowania nakładów rzeczowych na wykonanie na budowie tzw. przecierek na elementach wielkopłytowych. Elementy wielkopłytowe są dostarczane z wytwórni na budowę bez faktury wewnętrznej. W związku z powyższym wykonywane są na budowie "przecierki" grubości 1 mm, które wykonawca wycenia na podstawie tablicy 0814 KNR nr 2-02 jako tynki pocienione grubości 3-4 mm.

Inwestor nie zgadza się ze stanowiskiem wykonawcy twierdząc, że stosowanie nakładów rzeczowych z wymienionej tablicy nie odpowiada stanowi faktycznemu i powoduje nieuzasadnione zwiększenie kosztów budownictwa. Ponadto zdaniem inwestora należałoby opracować nakłady rzeczowe na wykonanie tzw. "przecierek" o grubości 1 mm. Która ze stron ma rację i jak rozwiązać problem "przecierek"?

Odpowiedź

Nakłady rzeczowe na tynki, pocienione, podane w tablicy OSIA KUR nr 2-02 zostały ustalone z uwzględnieniem warunków technicznych, określonych w normie branżowej BN-72/S841-18 "Tynki pocieniane z zapraw plastycznych. Wymagania w zakresie wykonywania i badania przy odbiorze". Podkreśla się, ze nakłady rzeczowe podane w ww. tablicy obliczono dla tynków pocienionych jednowarstwowych o grubości 3 - A mm, stosowanie wiec ich do wyceny "przecierek" o grubości 1 mm na powierzchniach elementów prefabrykowanych wielkopłytowych lub betonowych nie Jest właściwe. Zwraca się także uwagą, że wykonywanie "przecierki" o grubości do 1 om na elementach wielkopłytowych dostarczanych bez faktury wewnętrznej nie jest zgodne z wymogami powołanej normy branżowej, ponieważ "przecierka" nie może spełniać walorów technicznych i użytkowych jakie zapewnia co najmniej tynk pocieniany, szczególnie w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi.

Najbardziej właściwym rozwiązaniem jest zapewnienie produkcji prefabrykatów wielkopłytowych z tynkiem wewnętrznym o grubości umożliwiającej zachowanie w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi odpowiedniego mikroklimatu.

4.3. Kalkulacja kosztów ułożenia kabli

Pytanie

Jak należy kalkulować układanie kabli jednożyłowych pojedynczo w wykopie tworzących 1-żyłową linią. Nakłady normatywne przyjęte w KNR nr 5-10 w tablicy 0101 nie pokrywają ponoszonych kosztów.

Odpowiedź

Nakłady rzeczowe na roboty określone w pytaniu należy ustalać na podstawie tablic 0103 i 0104 z KNR nr 3-10 z uwzględnieniem masy kabla.

data dodania artykułu: 22.08.2013 r.

Programy do kosztorysowania, programy kosztorysowe, kursy kosztorysowania, bazy cenowe